Kỷ niệm 50 năm Thành phố mang tên Bác: Đột phá thể chế, mở cánh cửa cho khát vọng đô thị toàn cầu

Đột phá thể chế để giải phóng nguồn lực của siêu đô thị

Ngày 1/7/2025, sau khi hợp nhất với Bình Dương và Bà Rịa-Vũng Tàu, quy mô phát triển của TPHCM đã thay đổi căn bản, mở ra một giai đoạn phát triển mới của siêu đô thị lớn nhất cả nước.

Với quy mô mới, Thành phố đóng góp khoảng 23,5% GDP cả nước, hơn 1/3 tổng thu ngân sách quốc gia và tiếp tục là địa phương dẫn đầu về thu hút đầu tư, phát triển doanh nghiệp, thương mại, dịch vụ và đổi mới sáng tạo.

Đặc biệt, không gian mới không chỉ mở rộng về địa giới mà còn tích hợp nhiều cực tăng trưởng: Trung tâm tài chính, công nghiệp công nghệ cao, hệ thống cảng biển quốc tế, logistics, du lịch và đổi mới sáng tạo. Đây là lợi thế cạnh tranh rất lớn của Thành phố.

Tuy nhiên, một cấu trúc kinh tế đa trung tâm như vậy đòi hỏi mô hình quản trị mới, phân cấp mạnh hơn và khả năng phản ứng nhanh trước những biến động của nền kinh tế toàn cầu.

TS. Huỳnh Thế Du, giảng viên Trường Chính sách công và Quản lý, Đại học Fulbright Việt Nam, cho rằng, trong bối cảnh cạnh tranh quốc tế ngày càng gay gắt, TPHCM không chỉ giữ vai trò đầu tàu kinh tế mà cần trở thành trung tâm kiến tạo phát triển của quốc gia, nơi dẫn dắt đổi mới sáng tạo, phân bổ nguồn lực và kết nối các dòng chảy kinh tế quốc tế.

Muốn vậy, điều kiện tiên quyết là Thành phố phải có một khuôn khổ thể chế tương xứng với vai trò của một siêu đô thị hiện đại.

Theo nhiều chuyên gia, kinh nghiệm của nhiều đô thị lớn trên thế giới cho thấy, khi quy mô phát triển vượt qua khuôn khổ quản trị truyền thống, cải cách thể chế luôn là điều kiện tiên quyết. Singapore, Dubai hay Thượng Hải đều tạo ra bước nhảy vọt nhờ những cơ chế vượt trội về tài chính, đầu tư và quản trị đô thị.

Ngược lại, nếu vẫn vận hành theo mô hình quản trị của một đô thị thông thường, quy mô siêu đô thị sau hợp nhất có thể làm gia tăng chi phí điều phối, kéo dài thời gian ra quyết định và làm giảm sức hấp dẫn đối với các dòng vốn quốc tế. Trong bối cảnh các trung tâm tài chính và logistics trong khu vực đang cạnh tranh quyết liệt để thu hút đầu tư, lợi thế quy mô sẽ không còn đủ nếu không được hỗ trợ bởi một thể chế linh hoạt và hiệu quả.

Luật Đô thị đặc biệt – nền móng cho giai đoạn phát triển mới

Trong các cuộc thảo luận về tương lai phát triển TPHCM, Luật Đô thị đặc biệt được xem là bước đi mang tính nền tảng.

TS. Trần Du Lịch nhận định, nếu các nghị quyết đặc thù trước đây chủ yếu mang tính thí điểm thì Luật Đô thị đặc biệt sẽ tạo lập một khung thể chế ổn định và lâu dài, trao quyền chủ động lớn hơn cho Thành phố trong quản lý đầu tư công, tài chính - ngân sách, đất đai, phát triển hạ tầng và thu hút nguồn lực quốc tế.

Quan trọng hơn, đạo luật này không chỉ nhằm tháo gỡ các điểm nghẽn tồn tại nhiều năm mà còn tạo không gian cho những mô hình phát triển hoàn toàn mới như Trung tâm Tài chính Quốc tế, trung tâm logistics quốc tế, đổi mới sáng tạo, kinh tế số và kinh tế xanh. Bởi lẽ, những mô hình này chỉ có thể vận hành hiệu quả khi được đặt trong một môi trường pháp lý linh hoạt, phù hợp với các chuẩn mực quốc tế.

Đồng quan điểm này, TS. Bùi Thị Ngọc Trang, Phó Chủ tịch Hội Nữ Trí thức TPHCM, nguyên Phó Giám đốc Học viện Cán bộ TPHCM, cho rằng, để giải quyết áp lực hạ tầng sau hợp nhất và quy mô dân số ngày càng lớn, Luật Đô thị đặc biệt cần trao cho Thành phố quyền tự chủ cao hơn về chính sách tài khóa.

Theo TS. Bùi Thị Ngọc Trang, Thành phố cần chủ động phát hành trái phiếu đô thị quy mô lớn, linh hoạt triển khai các mô hình đối tác công tư (PPP), đồng thời rút ngắn quy trình bồi thường, giải phóng mặt bằng nhằm đẩy nhanh tiến độ các công trình hạ tầng chiến lược.

Việc đồng bộ hóa không gian phát triển thông qua hệ thống metro, các tuyến vành đai cùng mạng lưới logistics sẽ tạo nền tảng kết nối trung tâm tài chính, khu công nghiệp, cảng biển và các đô thị vệ tinh, từ đó nâng cao năng lực cạnh tranh của toàn vùng.

Bên cạnh đó, theo TS. Bùi Thị Ngọc Trang, Luật Đô thị đặc biệt cần mở đường cho quá trình chuyển đổi xanh. Thành phố cần được trao quyền xây dựng hành lang pháp lý cho thị trường tín chỉ carbon, trái phiếu xanh, quỹ đầu tư xanh, kinh tế tuần hoàn và các tiêu chuẩn ESG. Đây sẽ là nền tảng để thu hút dòng vốn FDI chất lượng cao, thực hiện lộ trình phát thải ròng bằng "0" vào năm 2050, đồng thời xây dựng một siêu đô thị phát triển bền vững trong dài hạn.

Thể chế không còn đơn thuần là công cụ quản lý mà đã trở thành một lợi thế cạnh tranh. Khi được trao đủ quyền chủ động và một khuôn khổ pháp lý hiện đại, TPHCM sẽ có điều kiện phát huy tối đa tiềm năng của một cực tăng trưởng mang tầm khu vực.

Trung tâm Tài chính Quốc tế – động lực mới của nền kinh tế

Nếu thể chế được xem là "chiếc chìa khóa" mở ra không gian phát triển mới thì Trung tâm Tài chính Quốc tế Việt Nam tại TPHCM sẽ là động lực tạo nên sức bật cho nền kinh tế Thành phố trong nhiều thập niên tới.

Việc Quốc hội thông qua chủ trương xây dựng Trung tâm Tài chính Quốc tế Việt Nam (tại TPHCM và TP. Đà Nẵng) được xem là bước chuyển quan trọng trong chiến lược phát triển quốc gia. Lần đầu tiên, Việt Nam đặt mục tiêu tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng dịch vụ tài chính toàn cầu thay vì chỉ là điểm đến của các dòng vốn đầu tư sản xuất.

Trải qua quá trình đồng hành và phát triển hơn 3 thập kỷ cùng cộng đồng doanh nghiệp Thành phố trong cả vai trò quản lý nhà nước cũng như đại diện hiệp hội, Chủ tịch Hiệp hội Doanh nghiệp TPHCM (HUBA) Nguyễn Ngọc Hòa, cho rằng, trong bối cảnh mới, Trung tâm Tài chính Quốc tế sẽ là động lực mới giúp Thành phố thu hút các dòng vốn chất lượng cao, tạo chất xúc tác cho đổi mới sáng tạo, kinh tế số, kinh tế xanh và hệ sinh thái khởi nghiệp.

Thực tế, việc xây dựng Trung tâm Tài chính Quốc tế Việt Nam tại TPHCM là kết quả tất yếu của quá trình phát triển kinh tế - tài chính kéo dài suốt 50 năm qua của "đầu tàu" kinh tế này.

Khi TPHCM đã trở thành trung tâm kinh tế lớn nhất cả nước, là cửa ngõ giao thương quốc tế, trung tâm dịch vụ và đổi mới sáng tạo hàng đầu Việt Nam, việc phát triển Trung tâm tài chính quốc tế Việt Nam tại Thành phố trở thành yêu cầu khách quan của một giai đoạn phát triển mới.

Một động lực quan trọng cho quá trình này là Nghị quyết số 10-NQ/TW của Bộ Chính trị ban hành ngày 8/6/2026 về phát triển kinh tế có vốn đầu tư nước ngoài.

Lần đầu tiên, khu vực kinh tế có vốn đầu tư nước ngoài được xác định là một bộ phận cấu thành quan trọng của nền kinh tế, đồng thời là động lực thúc đẩy tăng trưởng, đổi mới sáng tạo và hội nhập quốc tế.

Điểm mới của Nghị quyết là đặt khu vực FDI trong mối liên kết với các cấu phần chiến lược như Trung tâm Tài chính Quốc tế, khu thương mại tự do, hạ tầng dữ liệu, logistics, đổi mới sáng tạo và thị trường vốn. Điều này cho thấy, Việt Nam không chỉ hướng tới vai trò là trung tâm sản xuất mà còn muốn trở thành điểm đến của các hoạt động có giá trị gia tăng cao như nghiên cứu và phát triển (R&D), trung tâm điều hành khu vực, dịch vụ tài chính và các hoạt động đầu tư quốc tế.

Trong bối cảnh đó, Trung tâm Tài chính Quốc tế Việt Nam tại TPHCM được kỳ vọng sẽ là "cửa ngõ" đón nhận các dòng vốn thế hệ mới, đặc biệt là vốn cho công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi xanh và các ngành kinh tế chiến lược.

PGS.TS. Nguyễn Hữu Huân, Phó Chủ tịch Trung tâm điều hành Trung tâm Tài chính Quốc tế Việt Nam tại TPHCM (VIFC-HCMC), cho rằng, trong giai đoạn mới, Thành phố không chỉ cần nhiều vốn hơn mà cần các dòng vốn dài hạn, chất lượng cao theo chuẩn quốc tế để đầu tư cho hạ tầng, logistics, chuyển đổi số, chuyển đổi xanh và các ngành công nghệ chiến lược.

"Khác với các trung tâm tài chính truyền thống tập trung vào giao dịch vốn, VIFC-HCMC được định hướng phát triển theo mô hình tài chính phục vụ nền kinh tế thực. Bốn trụ cột gồm tài chính hàng hải, hàng không, Fintech Hub và hệ thống liên ngân hàng quốc tế đều gắn trực tiếp với lợi thế của siêu đô thị sau hợp nhất. Sức hút của mô hình này bước đầu đã được thể hiện qua hơn 19 tỷ USD vốn đăng ký và cam kết đầu tư từ các nhà đầu tư quốc tế", PGS.TS. Nguyễn Hữu Huân cho biết.

Xa hơn, TPHCM hướng tới mô hình tài chính thế hệ mới, nơi các định chế tài chính không chỉ cung cấp vốn mà còn thiết kế, cấu trúc và dẫn dắt các dòng vốn dài hạn cho nền kinh tế thực; phát triển mạnh tài chính xanh, tài chính số, quản lý tài sản, quỹ đầu tư, bảo hiểm và tái bảo hiểm.

Theo các chuyên gia, khi thị trường vốn được nâng cấp và các dịch vụ tài chính quốc tế phát triển, không chỉ TPHCM mà toàn vùng Đông Nam Bộ sẽ có điều kiện tiếp cận nguồn lực dài hạn với chi phí hợp lý để đầu tư vào hạ tầng, công nghệ và các ngành kinh tế chiến lược.

Là một trong những doanh nghiệp khai thác cảng và logistics hàng đầu thế giới đang đầu tư tại Việt Nam, ông Phạm Quốc Long, Phó Tổng Giám đốc Tập đoàn Gemadept, đánh giá cao triển vọng và lợi thế của Việt Nam trong phát triển Trung tâm Tài chính Quốc tế tại TPHCM, trong đó tài chính hàng hải là một trong những trụ cột.

Đồng hành cùng sự phát triển của VIFC-HCMC, Tập đoàn Gemadept và Trung tâm điều hành VIFC-HCMC đã ký kết biên bản ghi nhớ hợp tác chiến lược phát triển hệ sinh thái Tài chính Hàng hải Quốc tế (IMFC). Định hướng dài hạn của IMFC là phục vụ quy mô lưu chuyển trên 25 triệu TEU và thu hút thêm từ 10-15 tỷ USD vốn đầu tư mới mỗi năm.

Thể chế và tài chính – hai động lực của khát vọng đô thị toàn cầu

Nửa thế kỷ mang tên Bác là hành trình không ngừng mở rộng giới hạn phát triển của TPHCM. Từ trung tâm sản xuất, thương mại lớn nhất cả nước đến đầu tàu đổi mới và hội nhập, Thành phố đang bước vào một giai đoạn phát triển mới với khát vọng trở thành trung tâm dịch vụ, tài chính và đổi mới sáng tạo có tầm ảnh hưởng trong khu vực.

Con đường phía trước chắc chắn còn nhiều thách thức. Nhưng nếu thể chế đủ linh hoạt để giải phóng mọi nguồn lực và Trung tâm Tài chính Quốc tế đủ sức kết nối Thành phố với các dòng vốn toàn cầu, TPHCM sẽ có thêm nền tảng để phát huy vai trò trung tâm kiến tạo phát triển của quốc gia.

Đó không chỉ là bước tiến của một đô thị, mà còn là cơ hội để Việt Nam nâng cao vị thế trong mạng lưới kinh tế và tài chính thế giới, hiện thực hóa khát vọng xây dựng một thành phố mang tên Bác có tầm vóc của những đô thị hàng đầu châu Á trong những thập niên tới.

Anh Đức