Quy hoạch TPHCM tầm nhìn 100 năm: Hướng tới siêu đô thị biển kết nối vùng kinh tế phía nam

Sáng 2/6, Thường trực HĐND TPHCM phối hợp với Viện Nghiên cứu phát triển TPHCM, Sở Quy hoạch - Kiến trúc và Sở Tài chính tổ chức hội thảo "Quy hoạch tổng thể TPHCM - tầm nhìn 100 năm".

Tham dự hội thảo có ông Võ Văn Minh, Ủy viên Trung ương Đảng, Phó Bí thư Thành ủy, Chủ tịch HĐND TPHCM; ông Nguyễn Văn Dũng, Phó Chủ tịch HĐND TPHCM; ông Bùi Xuân Cường, Phó Chủ tịch UBND TPHCM cùng lãnh đạo các sở, ngành, chuyên gia, nhà khoa học và đại diện cộng đồng doanh nghiệp.

Đây là diễn đàn khoa học đầu tiên trong quá trình xây dựng Quy hoạch tổng thể TPHCM theo Nghị quyết số 260/2025/QH15 của Quốc hội và Nghị quyết số 09-NQ/TW ngày 19/5/2026 của Bộ Chính trị về xây dựng, phát triển TPHCM trong kỷ nguyên mới.

Phát biểu tại hội thảo, Chủ tịch HĐND TPHCM Võ Văn Minh nhấn mạnh, sau khi hợp nhất TPHCM, Bình Dương và Bà Rịa - Vũng Tàu (cũ), TPHCM mới có diện tích hơn 6.700 km², dân số trên 14 triệu người, trở thành một trong những siêu đô thị có quy mô lớn nhất Đông Nam Á.

Thành phố tiếp tục giữ vai trò đầu tàu kinh tế của cả nước, đóng góp hơn 23% GDP quốc gia và trên 30% tổng thu ngân sách nhà nước.

Theo ông Võ Văn Minh, việc xây dựng Quy hoạch tổng thể TPHCM có ý nghĩa chiến lược đặc biệt quan trọng nhằm định hình mô hình phát triển tích hợp, đồng bộ về không gian, hạ tầng và kinh tế - xã hội; tối ưu hóa nguồn lực phát triển; nâng cao chất lượng sống của người dân; tăng cường khả năng thích ứng với biến đổi khí hậu; đồng thời khẳng định vị thế của TPHCM trong vùng Đông Nam Bộ, cả nước và khu vực.

Từ góc độ chuyên môn, nhiều chuyên gia cho rằng quy hoạch lần này cần thay đổi căn bản tư duy phát triển, lấy người dân làm trung tâm và đặt TPHCM trong không gian liên kết vùng rộng lớn, đủ sức cạnh tranh với các đô thị hàng đầu khu vực.

Nâng cao chất lượng đô thị, lấy người dân làm trung tâm

Chia sẻ tại hội thảo, ông Sầm Minh Tuấn, Phó Giám đốc Viện Quy hoạch Đô thị và Nông thôn quốc gia (VIUP), Bộ Xây dựng, cho rằng thách thức lớn nhất của TPHCM không nằm ở việc thiếu tiềm năng phát triển mà ở khả năng tổ chức lại các nguồn lực và không gian phát triển thành một cấu trúc thống nhất, đa cực và vận hành hiệu quả.

Theo ông Tuấn, việc nâng cao chất lượng đô thị cần đặt người dân và năng lực phục vụ của hệ thống đô thị vào trung tâm. Quá trình tăng trưởng nhanh trong nhiều thập kỷ đã tạo ra hàng loạt áp lực như ùn tắc giao thông, ngập nước, ô nhiễm môi trường, thiếu không gian xanh, thiếu nhà ở phù hợp khả năng chi trả, quá tải y tế, giáo dục và chênh lệch trong tiếp cận dịch vụ công.

"Sau hợp nhất, những vấn đề này có thể tiếp tục gia tăng nếu cấu trúc phát triển không được tổ chức lại một cách hợp lý. Các cực phát triển mới phải được đầu tư đồng bộ về việc làm, nhà ở, trường học, bệnh viện, thiết chế văn hóa, thể thao và không gian công cộng nhằm giảm áp lực di chuyển về khu vực trung tâm", ông Tuấn chia sẻ.

Không chỉ quy hoạch đất đai, phải quy hoạch hệ sinh thái kinh tế

Góp ý tại hội thảo, TS. Trần Du Lịch, nguyên Phó Trưởng đoàn chuyên trách Đoàn đại biểu Quốc hội TPHCM, cho rằng quy hoạch hiện đại không chỉ phải trả lời câu hỏi TPHCM sẽ xây thêm những gì mà còn phải xác định rõ Thành phố sẽ giữ vai trò gì trong mạng lưới các đô thị toàn cầu của châu Á và thế giới trong 25, 50 hay 100 năm tới.

Theo TS. Trần Du Lịch, quy hoạch tổng thể lần này cần cụ thể hóa các mục tiêu phát triển theo tinh thần Nghị quyết số 09-NQ/TW của Bộ Chính trị về xây dựng và phát triển TPHCM trong kỷ nguyên mới.

Theo đó, quy hoạch đến năm 2050, tầm nhìn 100 năm cần chuyển từ tư duy mở rộng đô thị sang tư duy xây dựng một trung tâm kinh tế và đổi mới sáng tạo có sức cạnh tranh toàn cầu; từ quy hoạch đất đai sang quy hoạch hệ sinh thái kinh tế.

TS. Trần Du Lịch cho rằng tư duy quy hoạch mới phải trả lời được những câu hỏi cốt lõi: Ngành kinh tế nào sẽ tạo ra giá trị gia tăng cao nhất; người dân sẽ sống và làm việc như thế nào; hệ thống hạ tầng nào tạo ra bước đột phá về năng suất; và đâu là những yếu tố bảo đảm phát triển bền vững, bao trùm, thích ứng với biến đổi khí hậu.

Về không gian phát triển, ông Lịch đề nghị làm rõ mô hình đa cực, đa trung tâm, lấy giao thông công cộng làm xương sống phát triển đô thị gắn với mô hình TOD; phát triển đô thị hướng ra biển, bám sông; đẩy mạnh đô thị số và quản trị bằng dữ liệu. Trong đó, thích ứng với biến đổi khí hậu phải trở thành một trong những trụ cột của quy hoạch.

TPHCM phải được định vị là siêu đô thị biển

Đồng quan điểm, KTS Trần Ngọc Chính, nguyên Thứ trưởng Bộ Xây dựng, cho rằng Nghị quyết số 09-NQ/TW có ý nghĩa đặc biệt quan trọng khi đặt ra các mục tiêu phát triển kinh tế - xã hội và nâng cao thu nhập bình quân đầu người cho TPHCM.

"Để thực hiện được các mục tiêu đó, công tác quy hoạch phải trúng, đúng, khoa học, phù hợp với nhu cầu phát triển và quá trình hội nhập quốc tế", ông Chính nhấn mạnh.

Theo ông, để phát triển mạnh mẽ trong giai đoạn mới, TPHCM cần được nhìn nhận là một thành phố biển, một siêu đô thị biển có vai trò chiến lược đối với Việt Nam và khu vực Đông Nam Á.

Với diện tích khoảng 6.700 km² và hơn 300 km bờ biển, TPHCM không thể tách rời khỏi không gian phát triển vùng. Quy hoạch cần làm rõ mối liên kết giữa TPHCM với Đồng bằng sông Cửu Long, Nam Trung Bộ, Tây Nguyên; đồng thời xác định vai trò kết nối của Thành phố với Biển Đông, Thái Bình Dương, Ấn Độ Dương và các cửa khẩu quốc tế quan trọng.

"Chúng ta không thể tách rời không gian phát triển của TPHCM khỏi một vùng kinh tế rộng lớn. Trong đó, yếu tố mang tính xương sống chính là hệ thống giao thông và hạ tầng kỹ thuật", ông Chính nói.

Dành nguồn lực hôm nay cho các thế hệ mai sau

KTS. TSKH Ngô Viết Nam Sơn, Chủ tịch Ngo Viet Architects & Planners, cho rằng khi bàn về quy hoạch 100 năm, điều quan trọng không phải là thiết kế sẵn một đô thị hoàn chỉnh cho các thế hệ tương lai mà là sử dụng hợp lý các nguồn lực hiện có để thế hệ sau vẫn còn không gian và cơ hội phát triển.

Theo ông Sơn, TPHCM cần đặc biệt quan tâm đến việc bảo tồn quỹ đất chiến lược và gia tăng không gian xanh. Hiện nay, diện tích cây xanh bình quân tại khu vực nội thành chỉ khoảng 0,55 m²/người, thấp hơn rất nhiều so với mức khuyến nghị từ 10-15 m²/người của nhiều tổ chức quốc tế và các đô thị phát triển trên thế giới.

Một nội dung khác cần được làm rõ trong quy hoạch là bảo đảm yếu tố "an dân". KTS Ngô Viết Nam Sơn cho rằng, một quy hoạch tốt phải giúp các thế hệ tương lai tránh được những cuộc di dời dân cư quy mô lớn do các rủi ro đã được dự báo từ trước.

Trong bối cảnh biến đổi khí hậu và nước biển dâng ngày càng rõ nét, chiến lược phát triển đô thị mật độ cao cần ưu tiên hướng về các vùng đất cao hơn như Hóc Môn, Củ Chi và khu vực phía bắc Thành phố, thay vì tiếp tục gia tăng áp lực phát triển tại những khu vực có nguy cơ ngập lụt cao.

Những ý kiến tại hội thảo cho thấy quy hoạch tổng thể TPHCM không chỉ là bài toán sắp xếp không gian đô thị mà còn là chiến lược định vị vai trò của Thành phố trong thế kỷ tới. Với quy mô của một siêu đô thị hơn 14 triệu dân, sở hữu hệ thống cảng biển, sân bay, trung tâm tài chính và mạng lưới kết nối vùng lớn nhất cả nước, TPHCM đang đứng trước cơ hội lịch sử để tái định vị vai trò trong thế kỷ XXI. Quy hoạch tổng thể tầm nhìn 100 năm vì thế không chỉ quyết định tương lai của Thành phố mà còn tác động trực tiếp đến động lực phát triển của toàn vùng kinh tế phía nam và cả nước.

Lê Anh