TPHCM: Tìm lời giải để tăng tốc đột phá hạ tầng giao thông

Trong giai đoạn mới, hàng loạt dự án trọng điểm tại TPHCM đã và đang khởi công, từ đường bộ, đường sắt đô thị (Metro), cao tốc đến các cầu giao thông lớn như: Đường Vành đai 3, cao tốc TPHCM - Mộc Bài, cao tốc Thủ Dầu Một - Chơn Thành, cao tốc đô thị Hồ Tràm - Sân bay Long Thành, mở rộng Quốc lộ 13, mở rộng Quốc lộ 22, cầu đường vượt biển Cần Giờ - Vũng Tàu, tuyến Metro số 2 (Bến Thành - Tham Lương), tuyến Metro Suối Tiên - Thủ Dầu Một, đường sắt Thủ Thiêm - Long Thành, cầu Phú Mỹ 2,...

Theo UBND TPHCM, giai đoạn 2026 - 2030, Thành phố cần khoảng 3,2 triệu tỷ đồng vốn đầu tư nhưng ngân sách chỉ đáp ứng khoảng 1,2 triệu tỷ đồng. Vì vậy, Thành phố cần huy động thêm khoảng 2 triệu tỷ đồng từ khu vực tư nhân.

Để hiện thực hóa những mục tiêu đột phá về phát triển hạ tầng và đô thị, TPHCM nói riêng cũng như cả nước nói chung đang đứng trước yêu cầu cấp bách phải thay đổi tư duy đầu tư, chuyển từ phụ thuộc ngân sách sang các mô hình hợp tác mới. Trong đó, phương thức Đối tác Công - Tư (PPP) được xem là "chìa khóa" chiến lược.

Trong bối cảnh nguồn lực công có hạn, mô hình hợp tác công tư (PPP) đã trở thành xu thế tất yếu, là chìa khóa cốt lõi để thu hút tối đa các lĩnh vực đầu tư, đảm bảo phát triển hạ tầng một cách bền vững. Tại kỳ họp thứ 3 khóa XI, HĐND TPHCM đã thông qua chủ trương đầu tư nhiều dự án trọng điểm mang tính chiến lược theo hình thức đối tác công tư (PPP).

Việc tận dụng cơ chế đặc thù từ Nghị quyết 98/2023/QH15 đã mở đường cho thành phố lập danh mục kêu gọi hàng chục dự án PPP quy mô lớn. Điển hình là kế hoạch hồi sinh và mở rộng các trục cửa ngõ huyết mạch như Quốc lộ 13, Quốc lộ 1, Quốc lộ 22 (với tổng vốn đầu tư lên tới hàng chục nghìn tỷ đồng), những công trình từng chịu cảnh "trầy trật" suốt 20 năm do nghẽn vốn ngân sách cho giải phóng mặt bằng.

Hợp tác PPP: Mô hình "hệ sinh thái hạ tầng" bền vững

Đánh giá về tầm quan trọng của mô hình PPP, Thứ trưởng Bộ Tài chính Trần Quốc Phương khẳng định, lĩnh vực giao thông là trụ cột của chương trình PPP có nhu cầu vốn cao và khả năng thu hút nhà đầu tư mạnh nhất, từ đường bộ cao tốc, cảng biển, sân bay đến hạ tầng kết nối liên vùng. Việc triển khai PPP trong lĩnh vực giao thông giúp đẩy nhanh tiến độ các dự án trọng điểm, chia sẻ rủi ro hợp lý giữa Nhà nước và doanh nghiệp, đồng thời nâng cao hiệu quả quản lý, vận hành theo chuẩn quốc tế. Đây cũng là lĩnh vực được kỳ vọng tạo động lực lan tỏa mạnh mẽ cho tăng trưởng kinh tế và phát triển vùng.

TS. Trần Du Lịch (Chủ tịch Hội đồng tư vấn triển khai thực hiện Nghị quyết 98) phân tích, chi phí đền bù, giải phóng mặt bằng ở đô thị lớn như TPHCM quá lớn, trong khi trước đây, Luật PPP quy định tỷ lệ vốn nhà nước tham gia dự án công - tư dưới 50%. Điều này làm cho các nhà đầu tư tư nhân không thể cân đối được phương án tài chính.

Nhưng với Nghị quyết 98, TPHCM, TS. Trần Du Lịch cho biết, Nghị quyết 98 đã nâng tỉ lệ vốn nhà nước tham gia dự án PPP lên tối đa 70%. Lợi ích của PPP lúc này là tạo ra một cơ chế "gánh vác chung", giúp nhà đầu tư an tâm về dòng tiền, từ đó khơi thông dòng vốn cho giải phóng mặt bằng.

Từ kinh nghiệm thực tế đã triển khai đạt hiệu quả cao ở các dự án hạ tầng giao thông lớn bậc nhất Việt Nam như hầm đường bộ Đèo Cả, Cù Mông, Hải Vân 2 theo hình thức PPP, ông Nguyễn Quang Huy, Phó Chủ tịch HĐQT Tập đoàn Đèo Cả cho rằng, cần ưu tiên khơi thông cơ chế huy động vốn trung và dài hạn, có tỉ trọng ưu tiên tín dụng cho các dự án PPP.

Nếu không có sự đồng hành, tiếp sức từ hệ thống tài chính với các gói tín dụng chuyên biệt, các doanh nghiệp dù có năng lực đến mấy cũng khó có thể gánh vác các siêu dự án đi đến đích cuối cùng.

Từ những trăn trở về dòng vốn và thực tiễn điều hành tại các đại công trường lớn, Tập đoàn Đèo Cả đã nghiên cứu sáng tạo và áp dụng thành công mô hình mang tên PPP++ tại một số dự án hạ tầng trọng điểm như dự án cao tốc Trung Lương - Mỹ Thuận, cao tốc Đồng Đăng - Trà Lĩnh (Cao Bằng). Qua đó đã gợi mở một cách tiếp cận mới: Phát triển hạ tầng bằng việc tổ chức một hệ sinh thái toàn diện.

Về giải pháp mang tính đột phá này, ông Nguyễn Quang Huy cho biết, nếu PPP truyền thống chủ yếu dựa trên vốn Nhà nước, vốn chủ sở hữu và vốn tín dụng, thì PPP++ mở rộng khả năng kết nối nguồn lực xã hội thông qua lợi nhuận thi công, trái phiếu, cổ phiếu, hợp đồng hợp tác kinh doanh và các hình thức huy động vốn hợp pháp khác. 

Trong mô hình này, các bên tham gia không chỉ đến để thi công rồi rời đi, mà gắn trách nhiệm với vòng đời dự án. Nhà đầu tư, nhà thầu, tổ chức tín dụng và các đối tác cùng hiểu rõ quyền lợi, nghĩa vụ, rủi ro của mình ngay từ đầu. Cách làm này giúp tăng niềm tin, giảm tình trạng đứt gãy trách nhiệm và tạo cơ hội để các doanh nghiệp vừa và nhỏ cùng tham gia, học hỏi, nâng cấp năng lực trong một hệ sinh thái chung.

Việc TPHCM quyết liệt áp dụng các mô hình hợp tác linh hoạt, sáng tạo và mở đường cho các nhà đầu tư tư nhân tham gia vào hạ tầng giao thông được kỳ vọng sẽ tạo ra những chuyển biến mạnh mẽ. Một mạng lưới giao thông đồng bộ, hiện đại đi trước một bước không chỉ giải bài toán đô thị mà còn là bệ phóng vững chắc đưa TPHCM xứng tầm trung tâm tài chính của khu vực.

Lê Thanh