Đông Nam Bộ hội tụ lợi thế để trở thành trung tâm sản xuất và xuất khẩu

Đây là nhận định của các chuyên gia tại Diễn đàn Kinh tế Việt Nam 2026 lần thứ II với chủ đề "Vùng kinh tế phía Nam - động lực cho tăng trưởng hai con số" do Báo Người Lao Động tổ chức ngày 9/6.

Không gian tăng trưởng của Đông Nam Bộ được mở rộng

Từ góc độ liên kết vùng, TS Trần Du Lịch cho rằng sự phát triển của Đồng Nai và Tây Ninh sẽ mở rộng không gian tăng trưởng của Đông Nam Bộ, tăng cường kết nối với Đồng Tháp Mười, vùng kinh tế biển và các tuyến giao thương quốc tế. Đây là lợi thế mà trước đây khu vực chưa phát huy đầy đủ do những hạn chế về hạ tầng và thể chế. Hiện nay, các cơ chế đặc thù của Quốc hội cùng nhiều chính sách mới đang tạo điều kiện thuận lợi hơn cho liên kết và phát triển vùng.

TS Trần Du Lịch nhận định: Khi hạ tầng kết nối được hoàn thiện và các địa phương phát huy tốt lợi thế bổ trợ cho nhau, TPHCM, Đồng Nai và Tây Ninh hoàn toàn có thể trở thành ba trụ cột liên kết, tạo động lực tăng trưởng mới cho toàn vùng Đông Nam Bộ và cả nền kinh tế quốc gia.

Cùng quan điểm, ông Trần Việt Hà, Phó Trưởng ban Ban Quản lý các khu chế xuất và công nghiệp TPHCM (Hepza), cho biết vùng Đông Nam Bộ hiện đã hội đủ nhiều điều kiện thuận lợi để trở thành trung tâm sản xuất, xuất khẩu và logistics hàng đầu cả nước.

Theo định hướng phát triển mới, TPHCM được quy hoạch theo không gian liên kết vùng, phát huy vai trò trung tâm tài chính, thương mại, dịch vụ và đổi mới sáng tạo, phục vụ cả nhu cầu dân sinh và hoạt động sản xuất công nghiệp.

Trong cấu trúc phát triển đó, khu vực Bình Dương trước đây tiếp tục giữ vai trò quan trọng về công nghiệp và công nghệ cao, trong khi khu vực Bà Rịa - Vũng Tàu trước đây được định hướng trở thành trung tâm kinh tế biển, năng lượng sạch và logistics của vùng.

Bên cạnh đó, sự liên kết giữa TPHCM, Đồng Nai và Tây Ninh đang hình thành hệ sinh thái phát triển tương đối hoàn chỉnh, kết hợp lợi thế về cửa khẩu quốc tế, cảng biển, cảng hàng không quốc tế và các khu công nghiệp quy mô lớn. Đây là nền tảng quan trọng để nâng cao năng lực cạnh tranh và thúc đẩy phát triển sản xuất công nghiệp của toàn vùng.

Đặc biệt, khu vực Bà Rịa - Vũng Tàu trước đây đang hình thành hệ thống logistics thế hệ mới với các dự án trọng điểm như cảng trung chuyển quốc tế Cần Giờ, cụm cảng Cái Mép - Thị Vải và Khu thương mại tự do Cái Mép Hạ. Các dự án đang được hoàn thiện các thủ tục cuối cùng để triển khai. Đây là lợi thế quan trọng giúp Đông Nam Bộ nâng cao năng lực xuất khẩu và tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng toàn cầu.

Song song đó, hệ thống 105 khu chế xuất, khu công nghiệp theo quy hoạch của TPHCM tạo ra không gian phát triển đủ lớn để hình thành các chuỗi cung ứng liên kết, tối ưu hóa hoạt động logistics và nâng cao hiệu quả sản xuất.

Ông Trần Việt Hà nhấn mạnh, một trong những nhiệm vụ trọng tâm hiện nay là thúc đẩy chuyển đổi số trong doanh nghiệp sản xuất nhằm nâng cao năng suất lao động. Việc ứng dụng công nghệ số, trí tuệ nhân tạo (AI), tự động hóa và dữ liệu lớn vào quản trị, vận hành và sản xuất sẽ góp phần nâng cao năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp trong giai đoạn mới.

Thúc đẩy xúc tiến đầu tư theo tư duy vùng

Theo các chuyên gia, cùng với chuyển đổi số, cần tập trung thu hút các dự án quy mô lớn, có sức lan tỏa, tạo động lực phát triển công nghiệp hỗ trợ và tăng cường liên kết chuỗi giá trị giữa các doanh nghiệp trong vùng.

Về chính sách thu hút đầu tư, TS Trần Du Lịch cho rằng điều quan trọng là phải xác định rõ chức năng của từng địa phương trong tổng thể phát triển vùng. Chính sách thu hút đầu tư cần được xây dựng minh bạch, đồng bộ và có sự phối hợp chặt chẽ giữa các địa phương.

"Thay vì mỗi địa phương xúc tiến đầu tư riêng lẻ, vùng Đông Nam Bộ cần đẩy mạnh xúc tiến đầu tư theo quy mô vùng nhằm thống nhất định hướng phát triển, chính sách và thông điệp gửi tới nhà đầu tư", ông Lịch đề xuất.

Theo ông Phạm Văn Xô, Chủ tịch Hiệp hội Doanh nghiệp Xuất nhập khẩu TPHCM, cần tăng cường kết nối giữa các cảng biển, cửa khẩu, trung tâm logistics và vùng sản xuất nhằm hình thành mạng lưới lưu thông hàng hóa thông suốt trên phạm vi toàn vùng Đông Nam Bộ, qua đó giảm chi phí logistics và nâng cao năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp.

Cùng với đó, ngành hải quan và thuế cần đẩy mạnh ứng dụng công nghệ số, trí tuệ nhân tạo, dữ liệu lớn và tự động hóa trong toàn bộ quy trình kiểm tra, giám sát và thông quan hàng hóa.

"Khi thủ tục được số hóa và xử lý theo thời gian thực, môi trường kinh doanh sẽ minh bạch hơn, chi phí giảm xuống và năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp cũng được nâng lên", ông Xô cho biết.

Lê Anh