Thúc đẩy tăng trưởng trong bối cảnh đảm bảo ổn định năng lượng tại TPHCM

Chia sẻ tại hội thảo, ông Phạm Bình An, Phó Viện trưởng Viện Nghiên cứu Phát triển TPHCM cho biết, bối cảnh kinh tế toàn cầu và trong nước hiện chịu tác động mạnh từ nhiều yếu tố bất định, như xung đột địa chính trị, biến động giá năng lượng và chính sách tiền tệ của các nền kinh tế lớn. Tuy vậy, trong 2 tháng đầu năm 2026, bức tranh kinh tế của TPHCM vẫn ghi nhận nhiều tín hiệu tích cực khi các động lực tăng trưởng có dấu hiệu khả quan.

Các kịch bản tăng trưởng cho TPHCM

Trong 02 tháng đầu năm 2026, Chỉ số sản xuất công nghiệp (IIP) ước tăng 14,6%, trong đó nhóm ngành công nghiệp chế biến, chế tạo ước tăng 16,4% (cùng kỳ tăng 8,8%). Tổng mức bán lẻ hàng hóa và doanh thu dịch vụ tiêu dùng ước đạt 316.459 tỷ đồng, tăng 13,1% so cùng kỳ. Kim ngạch xuất khẩu 02 tháng ước đạt 14,72 tỷ USD, tăng 10,58% so với cùng kỳ.

Theo ông Phạm Bình An, cùng với đà tăng trưởng tích cực trong 2 tháng đầu năm 2026, TPHCM có thể duy trì đà tăng trưởng tích cực, đặc biệt trong quý I và quý II nếu các doanh nghiệp có thể tận dụng được mức thuế quan thấp hơn so với trước kia từ Hoa Kỳ (15%) để thúc đẩy tăng trưởng kinh tế.

Cùng với những triển vọng tích cực, ông Phạm Bình An cũng chỉ ra những thách thức của Thành phố hiện nay, đó là hoạt động xuất nhập khẩu có dấu hiệu giảm sút khi chi phí tăng cao, nguy cơ đứt gãy chuỗi cung ứng gia tăng, đặc biệt là chi phí logistics tăng mạnh.

Trong lĩnh vực đầu tư công, giá nguyên vật liệu có xu hướng tăng khiến nhiều nhà thầu e ngại nhận dự án, hoặc các công trình bị chậm tiến độ. Ngoài ra, dòng vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) có khả năng chậm lại do những bất ổn địa chính trị.

Từ bối cảnh trên, Viện Nghiên cứu Phát triển TPHCM đã đưa ra một số kịch bản tăng trưởng kinh tế của Thành phố trong năm 2026, phụ thuộc vào diễn biến của tình hình xung đột toàn cầu.

Cụ thể, để đạt mục tiêu tăng trưởng trên 10% trong năm 2026, TPHCM cần đạt mức tăng trưởng kinh tế ít nhất 10,3% trong 6 tháng đầu năm. Theo tính toán, nếu tình hình xấu nhất xảy ra khi chiến sự tiếp tục leo thang, TPHCM cần phấn đấu đạt mức tăng trưởng từ 12,62% đến 13,52% trong quý II/2026.

Ở kịch bản cơ sở, khi xung đột diễn ra trong thời gian ngắn, mức tăng trưởng quý II cần đạt từ 11,59% đến 12,49%. Trong khi đó, ở kịch bản khả quan nhất, Thành phố cần đạt mức tăng trưởng từ 10,41% đến 11,31% trong quý II/2026.

Theo Viện Nghiên cứu Phát triển TPHCM, các kịch bản tăng trưởng sẽ phụ thuộc vào diễn biến xung đột địa chính trị, tình hình kinh tế toàn cầu và cả nước và đặc biệt là việc TPHCM triển khai các giải pháp, cơ chế chính sách để phát huy các động lực tăng trưởng truyền thống và thúc đẩy các động lực tăng trưởng mới.

Các giải pháp thúc đẩy tăng trưởng 

Viện Nghiên cứu Phát triển TPHCM đề xuất 06 nhóm giải pháp thúc đẩy tăng trưởng kinh tế của Thành phố trong thời gian tới.

Cụ thể, thứ nhất, Thành phố giải ngân đầu tư công quyết liệt ngay từ quý I/2026; tập trung các dự án trọng điểm quốc gia và địa phương hạ tầng giao thông, logistics, khu công nghệ cao, đồng thời, đẩy nhanh tháo gỡ vướng mắc thủ tục, đất đai, giải phóng mặt bằng. Áp dụng cơ chế đặc thù (Nghị quyết 260 sửa đổi 98 cho Thành phố) để rút ngắn thời gian phê duyệt.

Thứ hai, thúc đẩy sản xuất công nghiệp và xuất khẩu. Trong đó, hỗ trợ doanh nghiệp đẩy mạnh sản xuất quý I/2026 để tận dụng thuế quan Hoa Kỳ 15% tạm thời (trước khi có thể thay đổi sau 150 ngày); đa dạng hóa thị trường xuất khẩu (tăng cường thị trường EU, Nhật Bản, Hàn Quốc qua CPTPP, EVFTA, RCEP), đồng thời duy trì đà xuất khẩu sang Hoa Kỳ. Hỗ trợ doanh nghiệp vừa và nhỏ minh bạch chuỗi cung ứng, chứng nhận xuất xứ (C/O) để tránh rủi ro chống lẩn tránh thuế.

Thứ ba, kích cầu tiêu dùng nội địa và dịch vụ, bao gồm: Triển khai chương trình kích cầu mạnh mẽ, tổ chức các sự kiện mua sắm, lễ hội lớn tại TPHCM; kích cầu du lịch, dịch vụ lưu trú - ăn uống. Hỗ trợ doanh nghiệp logistics, vận tải.

Thứ tư, thu hút đầu tư trực tiếp nước ngoài và đầu tư tư nhân chất lượng cao. Cụ thể, tận dụng vị thế Việt Nam trong chuỗi cung ứng toàn cầu: Tập trung thu hút dự án công nghệ cao, AI, kinh tế số từ Mỹ, Hàn Quốc, Nhật Bản… Đồng thời, tiếp tục cải thiện môi trường kinh doanh, hỗ trợ doanh nghiệp tư nhân (kinh tế số, khởi nghiệp).

Thứ năm, phát triển kinh tế số và đổi mới sáng tạo gồm: Đẩy mạnh dữ liệu lớn, AI, chuyển đổi số trong sản xuất, dịch vụ, quản lý nhà nước, kinh tế dữ liệu làm trụ cột; Hỗ trợ startup, nền tảng số, thương mại điện tử. Đầu tư hạ tầng số (5G, điện toán đám mây) để nâng năng suất lao động.

Thứ sáu, giữ vững kinh tế ổn định và kiểm soát rủi ro, gồm: Kiểm soát chỉ số giá, hướng đến ổn định và thúc đẩy tiêu dùng nội địa; đồng thời ổn định nguồn cung nhiên liệu, hạn chế xuất khẩu dầu thô; kích hoạt dự trữ chiến lược, tìm nguồn thay thế (có thể từ Nga, Mỹ, nhưng chi phí cao); giám sát giá, tránh thiếu hụt, kêu gọi người dân đồng hành tiết kiệm năng lượng…

Ổn định kinh tế vĩ mô làm nền tảng 

PGS.TS Trần Hoàng Ngân, Chủ tịch Hội đồng tư vấn đột phá phát triển Trường Đại học Sài Gòn cho biết, 5 năm trước TPHCM đối mặt với cuộc khủng hoảng nặng nề là đại dịch COVID-19, làm đứt gãy chuỗi cung ứng, tuy nhiên Thành phố đã vững vàng vượt qua giai đoạn khủng hoảng này nhờ sự bình tâm và tính ổn định. Trong đó, Thành phố đã giữ ổn định kinh tế vĩ mô, an sinh xã hội, an ninh trật tự để làm nền tảng cho sự hồi phục và bứt phá.

"Việc chúng ta đi qua các khủng hoảng trên là nhờ chính sách tài khóa, đảm bảo an sinh xã hội. Trong bối cảnh hiện tại, giải pháp là ổn định giá xăng, dầu, tăng cường việc chống buôn lậu, hỗ trợ an sinh xã hội, trợ giá giao thông công cộng, bình ổn giá lương thực, thực phẩm", PGS.TS Trần Hoàng Ngân chia sẻ.

Để thực hiện hiệu quả giải pháp này, PGS.TS Trần Hoàng Ngân cho rằng, các cơ quan chức năng cần tăng cường kiểm soát giá, chống đầu cơ "tát nước theo mưa" và phát động chương trình tiết kiệm năng lượng. Đồng thời, Thành phố có thể miễn giảm vé metro, xe buýt trong một số thời điểm.

"Về dài hạn, đây là thời điểm để chúng ta tự chủ, tự lực, tự cường và tự tin chuyển đổi sang hạ tầng xanh, chuyển từ phương tiện dùng nhiên liệu hóa thạch sang năng lượng sạch", PGS.TS Trần Hoàng Ngân nhấn mạnh.

Trong giải pháp dài hạn, ngành Công Thương Thành phố đẩy mạnh triển khai Đề án "Xây dựng Thành phố trở thành Trung tâm dịch vụ lớn của cả nước và khu vực với các ngành dịch vụ cao cấp, hiện đại, có giá trị tăng cao"; phát triển thị trường nội địa tạo động lực tăng trưởng kinh tế; triển khai Chiến lược phát triển dịch vụ logistics TPHCM thời kỳ 2025 - 2035, tầm nhìn đến năm 2050.

Đồng thời, đẩy mạnh hỗ trợ doanh nghiệp đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số hướng tới sản xuất thông minh, tạo động lực tăng trưởng mới gắn với việc vận hành hiệu quả Khu thương mại tự do, Trung tâm Tài chính quốc tế nhằm thu hút dòng vốn, công nghệ, nhân lực chất lượng cao, tạo không gian tăng trưởng mới có giá trị gia tăng cao…

Trước mắt, Sở Công Thương Thành phố cũng sẽ khẩn trương ban hành Kế hoạch thực hiện Chương trình Bình ổn thị trường các mặt hàng lương thực, thực phẩm thiết yếu, các mặt hàng phục vụ học tập, các mặt hàng tiêu dùng thiết yếu và dịch vụ hỗ trợ năm 2026 - Tết Đinh Mùi năm 2027 trên địa bàn TPHCM, qua đó góp phần đảm bảo an sinh xã hội, kiềm chế lạm phát.

Lê Anh