TPHCM nhìn lại 50 năm phát triển, hướng tới đột phá thể chế

Hội thảo do Viện trưởng Viện Nghiên cứu Phát triển TPHCM Trương Minh Huy Vũ và PGS.TS Nguyễn Tấn Vinh, Giám đốc Học viện Chính trị khu vực II, đồng chủ trì.

Tham dự hội thảo có nguyên Phó Bí thư Thành ủy, nguyên Chủ tịch HĐND TPHCM Phạm Chánh Trực; Phó Trưởng Đoàn Đại biểu Quốc hội TPHCM Võ Hoàng Ngân; đại diện Ban Tuyên giáo và Dân vận Thành ủy; lãnh đạo các sở, ban, ngành; đại diện các hiệp hội, doanh nghiệp cùng đông đảo chuyên gia, nhà khoa học, nhà nghiên cứu, đại diện các trường đại học, viện nghiên cứu và trí thức Việt kiều.

Năm 2026 đánh dấu tròn 50 năm Quốc hội quyết nghị chính thức đặt tên thành phố Sài Gòn - Gia Định là Thành phố Hồ Chí Minh (2/7/1976 - 2/7/2026). Đây là dấu mốc chính trị, lịch sử đặc biệt quan trọng, thể hiện tình cảm của Đảng, Nhà nước và Nhân dân đối với Chủ tịch Hồ Chí Minh, đồng thời khẳng định sứ mệnh và vai trò đầu tàu của Thành phố trong sự nghiệp xây dựng, phát triển đất nước.

Phát biểu khai mạc, Viện trưởng Viện Nghiên cứu Phát triển TPHCM Trương Minh Huy Vũ cho biết hội thảo nhằm nhìn lại chặng đường phát triển của Thành phố trong tiến trình đổi mới đất nước; đúc kết những bài học về cơ chế, chính sách đặc thù; đồng thời đề xuất các luận cứ khoa học và thực tiễn phục vụ quá trình nghiên cứu, xây dựng Luật Đô thị đặc biệt cho TPHCM trong giai đoạn phát triển mới.

Theo ông Trương Minh Huy Vũ, trong bối cảnh TPHCM bước vào giai đoạn phát triển mới sau quá trình sắp xếp đơn vị hành chính và triển khai nhiều chủ trương lớn của Trung ương, việc nghiên cứu mô hình quản trị đô thị hiện đại cùng các cơ chế phát triển đặc thù ngày càng trở nên cấp thiết.

Ban Tổ chức đã nhận được hơn 100 tham luận tập trung làm rõ tầm vóc lịch sử của sự kiện Thành phố mang tên Chủ tịch Hồ Chí Minh; nhận diện bản sắc và vai trò đầu tàu kinh tế; đánh giá công tác chăm lo đời sống vật chất, tinh thần của người dân; đồng thời đề xuất các giải pháp tháo gỡ điểm nghẽn thể chế, nâng cao năng lực quản trị đô thị và phát huy vai trò cực tăng trưởng của Thành phố.

Đề xuất động lực thể chế cho siêu đô thị

Trình bày báo cáo đề dẫn, Phó Viện trưởng Viện Nghiên cứu Phát triển TPHCM Phạm Bình An cho rằng TPHCM đang đứng trước những cơ hội và yêu cầu phát triển mới, đòi hỏi phải xây dựng mô hình quản trị phù hợp với một siêu đô thị có không gian phát triển mở rộng và mức độ liên kết vùng ngày càng sâu rộng.

Bên cạnh đó, Thành phố cần chuyển hóa hiệu quả các nguồn lực về văn hóa, con người, khoa học - công nghệ và đổi mới sáng tạo thành động lực phát triển thực chất; xây dựng hệ thống an sinh xã hội hiện đại, bao trùm, thích ứng với các xu hướng như già hóa dân số, chuyển đổi số và biến đổi khí hậu.

Theo ông Phạm Bình An, TPHCM vẫn đang đối mặt với nhiều thách thức về hạ tầng đô thị, chất lượng nguồn nhân lực, hiệu quả quản trị công và hoàn thiện thể chế. Vì vậy, hội thảo không chỉ là dịp nhìn lại chặng đường phát triển 50 năm mà còn hướng tới việc xác lập các luận cứ khoa học và thực tiễn cho chiến lược phát triển Thành phố trong giai đoạn mới.

Tại hội thảo, các đại biểu tập trung thảo luận ba nhóm vấn đề trọng tâm. Trong đó, nhiều ý kiến làm rõ tầm vóc lịch sử và hành trình 50 năm phát triển của TPHCM; khẳng định ý nghĩa chính trị, lịch sử của việc đổi tên thành phố Sài Gòn - Gia Định thành Thành phố Hồ Chí Minh năm 1976, cũng như những thành tựu nổi bật về kinh tế - xã hội và diện mạo đô thị trong nửa thế kỷ qua.

Các đại biểu cũng đề xuất nhiều giải pháp nhằm hiện thực hóa mục tiêu xây dựng TPHCM trở thành siêu đô thị thông minh, xanh, hiện đại và đáng sống; giữ vai trò đô thị hạt nhân, cực tăng trưởng chủ đạo của cả nước, đồng thời là trung tâm tài chính, logistics, giáo dục, y tế và văn hóa tầm khu vực, quốc tế.

Đặc biệt, nhiều ý kiến nhấn mạnh yêu cầu xây dựng khung pháp lý đặc thù cho một siêu đô thị đa trung tâm có quy mô dân số lớn và mức độ liên kết kinh tế ngày càng sâu rộng; đồng thời kiến nghị hoàn thiện Luật Đô thị đặc biệt nhằm tháo gỡ các điểm nghẽn phát triển, nâng cao hiệu quả quản trị và chất lượng sống của người dân.

Đóng góp tại hội thảo, TS. Trần Du Lịch đề xuất bốn nhóm giải pháp trọng tâm để đưa TPHCM vươn tầm trở thành đô thị có sức cạnh tranh trong khu vực. Theo đó, Thành phố cần đẩy mạnh phân cấp, phân quyền trong Luật Đô thị đặc biệt; tập trung nguồn lực phát triển hạ tầng chiến lược, nhất là hạ tầng giao thông và đường sắt đô thị; thúc đẩy phát triển hạ tầng số, tăng trưởng xanh và chuyển đổi số; đồng thời tái cấu trúc không gian kinh tế và phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao nhằm tạo nền tảng cho mô hình tăng trưởng mới.

TS. Trần Du Lịch cho rằng TPHCM cần tiếp tục phát huy vai trò đầu tàu, tiên phong thực hiện mục tiêu tăng trưởng hai con số, đóng góp vào khát vọng phát triển của cả nước trong giai đoạn mới. Ông nhấn mạnh: "Nếu Việt Nam không đạt được tốc độ tăng trưởng hai con số trước khi bước vào giai đoạn dân số già, sẽ rất khó vượt qua bẫy thu nhập trung bình".

Ban Tổ chức cho biết sẽ tiếp thu, tổng hợp các ý kiến tại hội thảo làm cơ sở nghiên cứu, đề xuất các giải pháp hiện thực hóa mục tiêu phát triển TPHCM nhanh và bền vững trong thời gian tới.

Lê Anh