Xây dựng TPHCM trở thành biểu tượng phát triển năng động của Việt Nam trong thế kỷ XXI

Thay mặt Bộ Chính trị, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đã ký ban hành Nghị quyết 09-NQ/TW (Nghị quyết 09) về xây dựng và phát triển TPHCM trong kỷ nguyên mới. Đây là văn kiện quan trọng, không chỉ trao cho TPHCM cơ chế phát triển vượt trội mà còn định vị lại vai trò của đầu tàu kinh tế cả nước trong kỷ nguyên mới.

Nghị quyết nêu rõ việc xây dựng và phát triển TPHCM trong kỷ nguyên mới là nhiệm vụ chính trị đặc biệt quan trọng của toàn Đảng, toàn dân, toàn quân, của cả hệ thống chính trị, nhất là Đảng bộ, chính quyền và Nhân dân Thành phố với phương châm "TPHCM vì cả nước, cả nước vì TPHCM".

Bộ Chính trị yêu cầu tập trung hoàn thiện thể chế, chính sách đồng bộ, đột phá, vượt trội, đẩy mạnh phân cấp, phân quyền triệt để, tạo điều kiện thúc đẩy đô thị đặc biệt TPHCM trở thành biểu tượng phát triển năng động của Việt Nam trong thế kỷ XXI. Xây dựng TPHCM trở thành nơi hội tụ khát vọng phát triển, năng lực cạnh tranh toàn cầu và tinh thần đổi mới sáng tạo.

Một quan điểm được Bộ Chính trị nhấn mạnh là xác lập mô hình phát triển mới; huy động sức mạnh tổng hợp, khai thác hiệu quả các tiềm năng, lợi thế, vị trí chiến lược, sớm khẳng định TPHCM là trung tâm kinh tế - tài chính mạnh, văn hoá giàu bản sắc và nhân văn, khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo phát triển của khu vực Đông Nam Á và châu Á, có năng lực cạnh tranh toàn cầu.

Về mục tiêu, Bộ Chính trị xác định đến năm 2030, TPHCM là đô thị văn minh, hiện đại, năng động, sáng tạo, trung tâm kinh tế, văn hoá, xã hội, khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, logistics, hội nhập quốc tế, năng động, đi đầu trong sự nghiệp công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước, có vị trí nổi trội ở khu vực Đông Nam Á.

Đến năm 2045, Thành phố là đô thị văn minh, hiện đại, năng động, sáng tạo; trung tâm kinh tế, văn hoá, xã hội, khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo của châu Á, là điểm đến hấp dẫn toàn cầu, văn hoá, xã hội phát triển đặc sắc, chất lượng cuộc sống cao, hội nhập quốc tế sâu rộng.

Hướng đến 100 năm giải phóng miền Nam, thống nhất đất nước, năm 2075, TPHCM là đô thị toàn cầu, thông minh, hiện đại, phát triển toàn diện, ngang tầm các đô thị phát triển trên thế giới, tăng trưởng xanh, bền vững, chất lượng cuộc sống cao, thích ứng tốt với biến đổi khí hậu.

Xây dựng mô hình tăng trưởng mới dựa trên khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo

Tại Nghị quyết 09, Bộ Chính trị đã nêu rõ các nhiệm vụ và giải pháp chủ yếu mà TPHCM cần thực hiện trong thời gian tới.

Bộ Chính trị yêu cầu TPHCM xây dựng mô hình tăng trưởng mới dựa trên khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số, năng suất lao động và năng lực cạnh tranh.

Trong đó, phát triển kinh tế, xã hội, môi trường, văn hoá, liên kết vùng và quản trị đô thị hiện đại dựa trên nền tảng kinh tế tri thức, chuyển đổi số, hệ sinh thái đổi mới sáng tạo, tinh thần khởi nghiệp. Phát huy vai trò chủ đạo của kinh tế nhà nước, phát triển kinh tế tư nhân là một động lực quan trọng nhất.

TPHCM cần tiên phong về chuyển đổi số, chuyển đổi xanh, chuyển đổi năng lượng, chuyển đổi cơ cấu và nâng cao chất lượng nguồn nhân lực. TP tập trung thúc đẩy phát triển các ngành kinh tế thế mạnh như kinh tế số, kinh tế dữ liệu, kinh tế xanh, kinh tế tuần hoàn, kinh tế biển, kinh tế tầm thấp, kinh tế bạc…

Triển khai chiến lược dữ liệu, tập trung tạo lập, kết nối liên thông dữ liệu, quản trị Thành phố thông minh trên cơ sở dữ liệu, xây dựng dữ liệu trở thành nguồn lực trong mô hình phát triển.

Nghị quyết định hướng phát triển các trung tâm đổi mới sáng tạo mang tầm quốc gia, thúc đẩy mạnh mẽ hoạt động nghiên cứu, phát triển, ưu tiên thu hút các dự án đầu tư có công nghệ mới, hiện đại, thân thiện với môi trường.

Phát triển mạnh kinh tế biển theo hướng đa ngành, hiện đại và bền vững, tập trung vào cảng biển, logistics và dịch vụ hàng hải quốc tế, dầu khí, năng lượng, du lịch biển, đảo chất lượng cao và nuôi trồng thủy sản công nghệ cao. TPHCM sẽ hình thành trung tâm kinh tế biển quốc gia với kinh tế hàng hải và logistics, dầu khí - năng lượng - năng lượng tái tạo, du lịch và đô thị biển phát triển theo hướng bền vững, tiệm cận chuẩn mực quốc tế, hướng tới vai trò đầu tàu kinh tế biển của cả nước.

TPHCM cũng sẽ hình thành các trung tâm tài chính, logistics tầm khu vực và quốc tế. Đặc biệt, thành lập và phát triển khu thương mại tự do kết nối các trung tâm liên vùng về logistics, các cụm cảng, cảng trung chuyển quốc tế và sân bay hàng hoá...

Phân cấp, phân quyền triệt để cho Thành phố

Nghị quyết 09 của Bộ Chính trị yêu cầu TPHCM xây dựng và ban hành Luật Đô thị đặc biệt nhằm tạo thể chế đặc biệt vượt trội, khung pháp lý đồng bộ, phù hợp, trở thành "đột phá của đột phá".

TPHCM được phân cấp, phân quyền triệt để cho HĐND, UBND, Chủ tịch UBND TPHCM trong hầu hết các lĩnh vực, trừ quốc phòng, an ninh, đối ngoại và tôn giáo, tăng cường thẩm quyền, trách nhiệm người đứng đầu các cấp gắn liền với cơ chế kiểm soát quyền lực.

Thành phố chủ động ban hành văn bản quy phạm pháp luật để quy định chi tiết, hướng dẫn thi hành luật, nghị quyết của Quốc hội khác với quy định của Chính phủ, bộ, ngành trong một số lĩnh vực theo phân quyền hoặc khi chưa có quy phạm pháp luật của các cơ quan nhà nước có thẩm quyền điều chỉnh những vấn đề phát sinh từ thực tiễn. Thành phố được ưu tiên lựa chọn áp dụng các quy định pháp luật thuận lợi hơn đối với các lĩnh vực theo đặc thù của địa phương.

TPHCM được tiếp tục thực hiện các cơ chế, chính sách mang tính đột phá và ưu tiên bố trí nguồn ngân sách nhà nước trung hạn và hằng năm (dự toán và tăng thu thực hiện) để chủ động có đủ nguồn lực tài chính đầu tư cho phát triển các dự án hạ tầng trọng điểm và nâng cao phúc lợi của người dân.

Đáng chú ý, TPHCM được chủ động thí điểm cơ chế, chính sách mới, thử nghiệm có kiểm soát (sandbox) hoặc khác với quy định của pháp luật; xây dựng bộ tiêu chuẩn chất lượng chung, khuyến khích những tiêu chuẩn, quy chuẩn tiến bộ, vượt trội hơn quy chuẩn quốc gia và các địa phương khác.

Song song đó là triển khai xã hội hóa có kiểm soát một số khâu chuyên môn trong giải quyết thủ tục hành chính cho người dân, cho phép huy động các tổ chức tư vấn, dịch vụ công đủ điều kiện tham gia thực hiện. Điều này nhằm bảo đảm rút ngắn thời gian, hiệu quả, không tăng biên chế với chi phí dịch vụ theo quy định của cơ quan có thẩm quyền, công khai, minh bạch và bảo đảm quyền lựa chọn của người dân, doanh nghiệp.

Vai trò dẫn dắt, hạt nhân của TPHCM trong liên kết vùng

Bộ Chính trị yêu cầu xây dựng quy hoạch tổng thể TPHCM bằng tư duy đột phá với tầm nhìn dài hạn 100 năm nhằm phát huy tối đa tiềm năng, lợi thế, tạo không gian và động lực phát triển mới, ổn định, lâu dài, nâng cao năng lực chống chịu biến đổi khí hậu.

Không gian phát triển TPHCM được quy hoạch theo tư duy đa cực, tích hợp, kết nối, vận hành theo mô hình quản trị đa trung tâm, hài hoà giữa phát triển kinh tế, văn hoá, xã hội, giữa phát triển hiện đại và bảo tồn, lưu giữ các giá trị truyền thống. Thực hiện đồng bộ quy hoạch phát triển các loại hình không gian ngầm, xanh, sông nước, biển, tầm thấp, tầm cao.

Cùng đó, việc quy hoạch có tính liên thông, kết nối các khu vực theo hướng trung tâm Thành phố, ven sông, ven biển, các mô hình phát triển đô thị gắn kết với giao thông công cộng (TOD).

Quy hoạch, phát triển một số đô thị mới là vệ tinh của vùng đô thị trung tâm Thành phố theo hướng hiện đại, thông minh, môi trường sinh thái tốt, số hoá tối đa, hạ tầng đồng bộ, hình thành đơn vị hành chính - kinh tế đặc biệt, để mở rộng không gian phát triển của Thành phố, trở thành các đô thị kiểu mẫu về chất lượng sống hàng đầu Việt Nam và khu vực.

Ngoài ra, hệ thống kết cấu hạ tầng được ưu tiên đầu tư hoàn chỉnh mạng lưới đường sắt đô thị TPHCM, phát triển hạ tầng kết nối cảng biển - sân bay - khu công nghiệp - khu thương mại tự do, hệ thống chống ngập quy mô lớn...Đồng thời, hoàn thành xây dựng các tuyến đường quốc lộ và hệ thống đường kết nối nội vùng, liên vùng theo quy hoạch, đẩy nhanh tiến độ đầu tư xây dựng các dự án trọng điểm quốc gia.

Một yêu cầu nữa là hoàn thành cụm cảng Cái Mép Hạ, Cảng trung chuyển quốc tế Cần Giờ, mạng lưới đường sắt kết nối vùng TPHCM; khai thác hiệu quả mạng lưới đường sắt đô thị, luồng tàu đường biển, đường sông, bảo đảm kết nối liên hoàn với các tỉnh Đông Nam Bộ, ĐBSCL, Nam Trung Bộ và Tây Nguyên.

Ưu tiên bố trí nguồn lực để thúc đẩy liên kết vùng, hình thành Quỹ phát triển vùng; chủ trì phối hợp đầu tư phát triển các hành lang kinh tế, vành đai kinh tế theo quy hoạch; hình thành không gian phát triển vùng TPHCM, trọng tâm là tổ chức không gian phát triển, phát triển chuỗi giá trị, kết nối giao thông và bảo vệ môi trường. Hình thành cơ chế điều phối vùng trên nguyên tắc cùng phát triển, cùng chia sẻ lợi ích và trách nhiệm cùng vai trò dẫn dắt, hạt nhân của TPHCM nhằm thực hiện các đột phá chiến lược cho vùng TPHCM, các khu vực, địa phương và cả nước.

Hình thành các tập đoàn kinh tế tư nhân mang tầm vóc khu vực

Nghị quyết 09 cũng nêu rõ, TPHCM cần xây dựng cơ chế nhằm phát huy mạnh mẽ kinh tế tư nhân trong việc tham gia đầu tư phát triển sản xuất kinh doanh. Hình thành các tập đoàn kinh tế tư nhân có năng lực cạnh tranh, quy mô lớn, tầm vóc quốc gia và khu vực.

Đồng thời, xây dựng cơ chế khai thác nguồn lực từ đất đai trên cơ sở thực hiện quản lý, sử dụng hiệu quả nhằm tạo nguồn lực đầu tư phát triển. Thành phố được quyền huy động vốn để triển khai các dự án trọng điểm (thông qua phát hành trái phiếu đô thị, trái phiếu công trình, vay các tổ chức tài chính trong nước, quốc tế...).

Thành phố cũng được quyết định các biện pháp, chính sách đặc biệt khác với quy định pháp luật để tháo gỡ vướng mắc các dự án chậm triển khai, sớm đưa vào thực hiện nhằm khơi thông, phát huy hiệu quả nguồn lực. TPHCM chủ động rà soát, xử lý và khai thác hiệu quả các cơ sở nhà, đất do các cơ quan Trung ương quản lý trên địa bàn nhưng sử dụng không hiệu quả, lãng phí, không đúng mục đích...

Bên cạnh đó, Nghị quyết 09 cũng nêu rõ, trong giai đoạn mới, TPHCM cần quan tâm, chú trọng phát triển toàn diện văn hoá, con người Thành phố văn minh, hiện đại, nghĩa tình, xứng đáng với Thành phố mang tên Bác Hồ kính yêu; bảo đảm quốc phòng, an ninh; nâng cao hiệu quả hoạt động đối ngoại và hội nhập quốc tế. Đồng thời, xây dựng Đảng bộ và hệ thống chính trị Thành phố trong sạch, vững mạnh.

LA