Tháo gỡ điểm nghẽn, tạo đột phá phát triển hạ tầng

Ngày 16/10, Sở Xây dựng TPHCM phối hợp với Báo Tiền Phong tổ chức hội thảo "Đầu tư phát triển hạ tầng đồng bộ - Động lực tăng trưởng kinh tế và mở rộng không gian phát triển TPHCM". Hội thảo tập trung thảo luận các giải pháp tháo gỡ điểm nghẽn hạ tầng, huy động nguồn lực và nâng cao hiệu quả đầu tư phát triển đô thị.

Phát triển giao thông đa phương thức, tăng kết nối liên vùng

Theo TS. Phạm Viết Thuận, Viện trưởng Viện Kinh tế tài nguyên và Môi trường TPHCM, giao thông vẫn là một trong những điểm nghẽn lớn, trong khi khối lượng công việc cần thực hiện rất lớn. Vì vậy, thành phố cần phát triển giao thông đa phương thức, tăng cường kết nối liên vùng và kết nối với các địa phương lân cận.

Cùng với đầu tư đường bộ, TPHCM cần đẩy nhanh phát triển đường sắt đô thị, kết nối hệ thống cảng biển, sân bay và các đầu mối logistics. Việc đầu tư phải đặt trong tổng thể quy hoạch, bảo đảm đồng bộ giữa các loại hình giao thông và nâng cao hiệu quả khai thác hạ tầng.

Ông Trần Quang Lâm, Giám đốc Sở Xây dựng TPHCM, cho biết thành phố đang tập trung đầu tư các tuyến giao thông khung, gồm đường Vành đai 2, Vành đai 3, Vành đai 4, các tuyến cao tốc, quốc lộ, đường cửa ngõ và hệ thống kết nối cảng biển, sân bay. Các dự án như cầu Cát Lái và những tuyến cao tốc đang triển khai sẽ góp phần tăng cường kết nối liên vùng. Thành phố đặt mục tiêu cơ bản hoàn thành mạng lưới giao thông khung vào năm 2030.

Đối với giao thông đô thị, TPHCM xác định đường sắt đô thị là phương thức vận tải chủ lực trong dài hạn. Thành phố đặt mục tiêu đến năm 2030 có khoảng 255 km metro.

Về dài hạn, TPHCM đề xuất mạng lưới đường sắt đô thị gồm 28 tuyến, tổng chiều dài khoảng 1.500 km, hướng đến đáp ứng 55-60% nhu cầu đi lại bằng giao thông công cộng vào năm 2050.

Theo ông Trần Quang Lâm, phát triển metro phải gắn với mô hình đô thị theo định hướng giao thông công cộng (TOD), hình thành các khu đô thị có đầy đủ chức năng, dịch vụ và tiện ích quanh nhà ga. Quy hoạch cần bảo đảm người dân có thể tiếp cận nhà ga trong khoảng 10 phút đi bộ, qua đó khuyến khích sử dụng giao thông công cộng và khai thác hiệu quả quỹ đất đô thị.

Thành phố cũng chú trọng phát huy lợi thế cảng biển. TPHCM đã xây dựng đề án phát triển cụm cảng Cái Mép - Thị Vải gắn với cảng trung chuyển quốc tế Cần Giờ, dự kiến triển khai các bước tiếp theo trong năm 2027. Sản lượng thông qua cảng Cái Mép - Thị Vải hiện khoảng 11 triệu TEU, với định hướng nâng lên khoảng 24 triệu TEU vào năm 2030. Cảng trung chuyển quốc tế Cần Giờ cũng đã có chủ trương đầu tư và nhà đầu tư tham gia.

Xây dựng kế hoạch chống ngập tổng thể

Bên cạnh giao thông, chống ngập là nhiệm vụ cấp thiết, đòi hỏi TPHCM triển khai các giải pháp đồng bộ trên cơ sở dữ liệu và điều kiện thực tế của từng khu vực.

Theo TS. Phạm Viết Thuận, Thành phố cần đo vẽ, xác định bình đồ tại 159 điểm ngập để tính toán cao độ, hướng dòng chảy và khả năng thoát nước. Đây là cơ sở xác định giải pháp hạ tầng phù hợp. Những khu vực ngập lớn, khả năng tiêu thoát nước hạn chế cần được xem xét bố trí hồ sinh thái.

Hệ thống kênh, cống thoát nước và hồ sinh thái phải được tính toán đồng bộ. Dữ liệu cần được số hóa để phục vụ thiết kế, thẩm định và quản lý công trình.

TSKH. KTS Ngô Viết Nam Sơn cho rằng, muốn giảm ngập bền vững, trước hết đô thị phải dành đủ không gian cho nước. Bên cạnh hệ thống cống thoát nước và đê bao, thành phố cần kiểm soát tình trạng bê tông hóa, bảo vệ không gian thoát nước tự nhiên và bố trí các khu vực trữ nước.

Các dự án phát triển đô thị không thể chỉ tính đến hiệu quả kinh tế mà phải dành quỹ đất phù hợp cho hồ điều tiết, công viên và các không gian thấm, trữ nước. Điều này đòi hỏi sự phối hợp giữa các cơ quan quy hoạch, xây dựng, đầu tư và tài chính trong bố trí quỹ đất, nguồn vốn; đồng thời xem xét khai thác không gian ngầm như một bộ phận của hạ tầng chống ngập.

Theo ông Sơn, TPHCM cần xây dựng kế hoạch chống ngập tổng thể, xác định giải pháp cụ thể cho từng khu vực và những khu vực có thể đặt mục tiêu kiểm soát ngập rõ ràng. Đây là bài toán cần được giải quyết bằng quy hoạch khoa học, sự phối hợp đa ngành và cơ chế hài hòa lợi ích giữa Nhà nước, doanh nghiệp và người dân.

Ông Trần Quang Lâm cho biết thành phố đang khẩn trương triển khai các dự án kiểm soát triều và hệ thống thoát nước, hướng đến mục tiêu giải quyết 50 điểm ngập lớn hiện nay vào năm 2050 theo lộ trình cụ thể.

Theo kế hoạch được UBND TPHCM ban hành mới đây, dự kiến Thành phố triển khai 87 dự án với tổng mức đầu tư hơn 142.000 tỷ đồng, nhằm giải quyết ngập tại 50 vị trí trên địa bàn trong giai đoạn 2026-2030; đồng thời từng bước xây dựng hệ thống thoát nước thông minh, tăng khả năng dự báo và chủ động ứng phó ngập nước.

Luật Phát triển đô thị mở rộng dư địa huy động nguồn lực

Theo ông Trần Quang Lâm, Luật Phát triển đô thị năm 2026 là cơ sở pháp lý quan trọng để TPHCM triển khai các cơ chế đột phá, đẩy nhanh tiến độ dự án và huy động nguồn lực xã hội.

Trên cơ sở quy định pháp luật, Thành phố có thể nghiên cứu áp dụng trình tự, thủ tục đầu tư linh hoạt hơn, rút gọn quy trình đối với các dự án hạ tầng cấp bách, đồng thời đa dạng hóa phương thức đầu tư như EPC, PPP và hợp đồng BT theo quy định.

Cùng với hạ tầng giao thông và chống ngập, TPHCM cần bảo đảm đồng bộ giữa hạ tầng kỹ thuật và hạ tầng xã hội; khai thác hiệu quả không gian ngầm, không gian tầm thấp và hạ tầng số. Quá trình phát triển cũng phải gắn với bảo tồn di sản văn hóa, các giá trị lịch sử và nâng cao hiệu quả quản lý đô thị.

Trong lĩnh vực nhà ở, Chính phủ giao TPHCM phát triển gần 200.000 căn nhà ở xã hội đến năm 2030. Thành phố phấn đấu hoàn thành khoảng 28.500 căn trong năm 2026, đồng thời tiếp tục thúc đẩy triển khai thêm nhiều dự án.

Theo ông Trần Quang Lâm, Thành phố đã thông qua chủ trương đầu tư một dự án nhà ở xã hội quy mô lớn khoảng 37.000 căn, đồng thời dự kiến khởi công thêm nhiều dự án với quy mô khoảng 40.000 căn từ nay đến cuối năm 2026.

Việc phát triển nhà ở xã hội gắn với hạ tầng giao thông, nhất là các tuyến metro, đường vành đai, cao tốc và quốc lộ, giúp người dân thuận tiện tiếp cận việc làm và các dịch vụ thiết yếu.

Lê Anh